In twee jaar tijd dubbel zoveel brouwerijen

De bierbrouwkaart in Nederland is gigantisch veranderd. In twee jaar tijd hebben we er twee keer zoveel brouwerijen erbij gekregen: van 185 in 2013 naar 366 brouwerijen in 2015. En dan hebben we de 36 brouwerijen 'in oprichting' niet meegeteld*. Dat is bijna elke week 2 nieuwe brouwerijen. Maar de bierconsumptie is niet verdubbeld, sterker nog die is afgenomen de afgelopen jaren. Met name de pilsmarkt moet inleveren aan radlers, alcoholvrije dranken en speciaal bier. In 2014 dronken we per hoofd van de bevolking 68 liter bier per jaar en in 2009 was dat nog 73 liter. Leven we nu in een bierbubbel?

Evenveel brouwerijhuurders als bierbrouwerijen met ketels.

Het aantal brouwerijhuurders (182) groeit gestaag door en is nagenoeg gelijk aan het aantal brouwerijen met ketels (184)**. Afgelopen twee jaar groeide het aantal brouwerijhuurders veel sneller dan het aantal brouwerijen met ketels, respectievelijk met 130% en 75%.

Noord-Holland heeft de meeste brouwerijen mede door de brouwerijhuurders.

Meer dan de helft van alle brouwerijen zijn gevestigd in respectievelijk Noord-Holland (87), Noord-Brabant (70) en Zuid-Holland (46). Gelderland volgt met 44 brouwerijen op de de voet. In alle provincies is een stijgende trend te zien waarbij Groningen en Friesland bezig zijn met een stevige inhaalslag.

Amsterdam is de brouwhoofdstad met 39 brouwerijen.

Noord-Holland is mede koploper door het hoge aantal brouwerijhuurders: 61, oftewel 7 op de 10 brouwerijen is een brouwerijhuurder. Amsterdam neemt hiervan bijna de helft voor zijn rekening: 30 brouwerijhuurders en heeft 9 brouwerijen met ketels. Opvallend is dat ook provincie Utrecht meer brouwerijhuurders heeft dan brouwerijen met ketels. In Noord-Brabant loop je de meeste kans om tegen een brouwketel aan te lopen, met 37 bierbrouwerijen staan er in deze provincie het hoogste aantal. Gevolgd door Gelderland (28), Noord- en Zuid-Holland (beide 26). 

Zuid-Holland heeft relatief weinig brouwerijen.

Nederland heeft gemiddeld een brouwerij per 46.000 inwoners. Noord-Holland staat ook hier bovenaan met 31.000 inwoners per brouwerij. Maar ook de inwoners van Zeeland, Friesland hebben relatief veel brouwerijen. Daarentegen heeft Zuid-Holland met de meeste inwoners relatief weinig brouwerijen: slechts 46 op 3,6 miljoen mensen oftewel één brouwerij per 78.000 inwoners. Hier zit waarschijnlijk nog ruimte voor nieuwe brouwerijen, maar wellicht dat ze al flink overspoeld worden door bieren uit de naburige provincies: Noord-Holland, Noord-Brabant, Utrecht.

In Drenthe is het minst bedeeld met brouwerijen zowel naar inwoners als oppervlakte. Gemiddeld is het bedieningsgebied 92 km2 per brouwerij. In Drenthe is het bijna 6 keer zo groot met 527 km2.

* bron: Cambrinus peiling 10-1-2016, exclusief de brouwerijen in oprichting (i.o.) in 2014, 2015, 2016
** Volgens Cambrinus.nl, de organisatie in Nederland die het aantal brouwerijen en huurders op hun site bijhoudt, is de definitie van een bierbrouwerij (brouwerij met ketels)
Een zelfstandige productie-eenheid, fiscaal bekend als accijnsgoederenplaats, waar de productie van de wort plaatsvindt, al dan niet onderdeel van een concern.

En van een brouwerijhuurder:
Een zelfstandige onderneming die onder een eigen naam maar zonder eigen brouwerij met een vaste regelmaat handelt in bepaald(e) bier(en) naar eigen receptuur en deze als hoofdactiviteit zelf commercialiseert.

Bier & Spijs Combi: Indische Lamskotelet en Quadrupel

Bier & spijs combinaties serveren is momenteel erg in opkomst bij bierliefhebbers, koks en bij restaurants. Bier heeft door zijn brede smaakpallet (zoet, zuur, moutig, hoppig, bloemig, citrus etc), vele mogelijkheden om met gerechten te combineren, meer dan met wijn.

Afgelopen jaren zijn er al diverse boeken gepubliceerd door biersommeliers, zythologen en koks zoals van Fiona de Lange en Jo Vaessen (Bier & Spijs), Arvid Bergström (Proef Bier) en Han Hildago (Biercuisine, Biertapas)

Ik deel graag mijn ervaringen met bier & spijs op deze blog. Onderstaand gerecht is een hele lekkere bier & spijs combinatie.

Indische Lamskotelet in ketjapsaus
Biertype: Quadrupel
Bier: Westvleteren 12, Abt 12, Chimay Blauw

Ingrediënten voor 4 personen:
1 stengel sereh (citroengras)
1 kleine rode ui
100 g boter
1 teentje knoflook
1 tl geraspte verse gember
3 stuks djeroek poeroetblad (citroenblad)
1 el suiker
200 ml ketjap
1 tl zout
1 tl zwarte peper
1 el maïzena
16 lamskoteletjes
1/2 lombok chili (rode peper gesneden)
handje gebakken uitjes

1. Snijd de sereh in 3 stukken. Pel snipper de ui, smelt de boter in een pan. Voeg sereh, ui, knoflook, gember, djeroek poeroet en suiker toe. Blus geheel af met ketjap en 100 ml water. Voeg zout en peper toe en breng aan de kook.
2. Los de maïzena op in 200 ml water en voeg mensel toe aan de kokende saus. Laat goed doorkoken tot een mooie dikte.
3. Gril de lamskoteletjes in een grilpan aan beide kanten 1 minuut en voeg het vlees toe aan de saus.
4. Verdeel de koteletjes en de saus over 4 borden en garneer met de lombok chili peper en de gebakken uitjes. Lekker met rijst en boontjes.


Bier: Quadrupel Chimay Blauw

Je proeft het moutig zoetje van de karamel en dat haakt lekker in op de zoetheid van de ketjap in het gerecht. Daarnaast komen de gebrande mouten overeen met smaak van de gegrilde lamskotelet. Een goddelijke combinatie.


Smakelijk eten!

Maarten Exel
Bierambassadeur







Volgende Bier & Spijs Combi: Curry Spitskool met Thai Thai Tripel

Pittige, modderige stuwwal en Donkere Polaris

Vandaag een grote groep bierwandelaars die er zin in hebben. Zoveel dat de lichte regen in de eerste helft geen invloed heeft op ons goede humeur. Zelfs losgeraakte halve en later hele zolen mogen de pret niet drukken. Hij heeft geluk dat de shoe-repairman ook mee is en gelijk eerste-hulp-bij-kapotte schoenen krijgt. We wandelen vanaf Cuijk de Nijmeegse stuwwal op met zijn vele pittige klimmetjes en modderige paden.

Na een uitstekende lunch in de Plasmolen is het echt droog en maken we kennis met de Romeinse Villa, vijvers, slootjes en mooie bossen op de St. Jansberg.  We wanen ons al in de Ardennen. Na een paar schansen uit de 17e eeuw zien we de brouwerij liggen op landgoed Bergzicht. We scharen ons aan de tafel bij de unieke glazen brouwketels, waar alleen op zondag wordt gebrouwen.

We krijgen van brouwer Constant Keinemans vijf bieren te proeven. We starten met een fris licht hoppige Pilsner, lekker dorstlessend. Vervolgens krijgen we een Amber 6.4%: dun mondgevoel, moutig en droge afdronk. De Fresh Hop 7% is ook amberkleurig, maar fris en hoppiger van smaak. Dan krijgen we een speciale: Polaris Donker (6.4%) van 2,5 jaar oud. Dit bier bewaart de brouwer 5 jaar om te ervaren wat tijd met de smaak van het bier doet.

Het is een zwart bier, een porter. Op dit moment ruik ik een scherpe karamel-fudge geur, de smaak is dun, mis een 'kick inside'. Maar naarmate het bier warmer wordt krijgt ie meer smaak en body. Toch proef je ook de veroudering (van de hop). Interessant. Vorig jaar had dit bier meer hop in de geur en koffie in de smaak. Ik ben benieuwd hoe die volgend jaar ruikt en smaakt.

Tot slot krijgen we de Tripel (7.6%), een fijn bier met aardig zoetje en droge afdronk. Dit makkelijk doordrinkbare bier is wel de favoriet. Proost en tot volgend jaar!



Klik hier voor alle foto's van deze bierwandeltocht op Flickr. Met dank aan de foto's van Gerbrand.

Mijn topbieren van januari

Ik geef van elk geproefd bier een smaaknotitie en publiceer deze op Untappd. De volgende bieren die ik in januari heb geproefd sprongen eruit wat betreft bijzondere en lekkere bieren. Naast het proeven van het bier zijn de omstandigheden waaronder ik ze heb geproefd er ook bijgezet.

Midnight Porter (11%) van brouwerij Rodenburg, Rha
Deze had ik al een tijdje staan, misschien wel al een jaar. Zeer zware porter waarmee het nieuwe jaar goed is begonnen:  zachte chocola, zoetig alcohol, bittertje en een happy new year !!

Fuller's Vintage Ale 2014 (8,5%) van Fuller's (UK)
Tijdens de bieropleiding StiBON 2 krijg je vele typen bier te proeven zoals deze bijzondere barley wine. Fuller's Vintage Ale is een zogenaamde strong ale, waarin de beste hoppen en mouten zijn gebruikt om een sterk en complex bier te brouwen. Het bier is eenmalig gebrouwen en door de beperkte hoeveelheid is ie erg exclusief. Het bier ontwikkelt zich nog in de fles.  Heerlijke barleywine ruikt zoet, port, moutig, alcohol en proef karamel, port. Lekker bij kaasplank.

Vuur & Vlam (6,2%) van brouwerij De Molen, Bodegraven

Tegenwoordig is dit een klassieker onder de IPA's. Geproefd samen met de borrelclub in huiskamercafé Stella by Starlight, Arnhem. Citrus, grapefruit, perzik, fruitige smaak, zoetje en een fijne hopbitter dat het bier mooi in balans brengt.

Weiherer Bock Bourbon Style (8,4%) van Brauerei-Gasthof Kundmüller (DU)

Deze duitse bock hebben we geproefd tijdens de PINT-bierproefavond in Arnhem (café 't Moortgat). Deze bock is gelagerd op bourbon vaten en dat proef je heel duidelijk in het bier. Hout, vanille, bourbon zoetig erg lekker met een fijne lange nasmaak.

My Imperial Brown Ale (8,5%) van Oldskool Brewery, huurbrouwer te Eindhoven. Dit bier is gebrouwen bij Rodenburg.

Tijdens de TapTakeOver bij café Caspar in Arnhem, stond Dennis Kort - de brouwer van Oldskool - achter de tap en hij bracht zo'n 10 bieren mee. Hij brouwt zijn bieren volgens het Reinheitsgebot: alleen met water, gerstemout, hop en gist. Geen toevoegingen. En hij heeft de voorkeur voor duitse en engelse bierstijlen en daar zoekt ie ook de brouwerijen op uit. Hij brouwt ook bij Maximus, Jopen, De Hemel. Heel lekker volmondig, fijn bittertje en de zachte mokka smaak maakt dit bier heel makkelijk doordrinkbaar. 

Meer smaaknotities van mijn geproefde bieren staan op Untappd onder de naam Bierwandeltochten.

zie hier mijn topbieren 2015

zie hier mijn topbieren van februari

Arnhemse stad, cultuur, natuur en bier

De Hoppy New beer wandeltocht naar 't Goeye Goet start dit keer op station Arnhem in de Huiskamer. Het stationsgebouw van architect Ben van Berkel bekijken we vol bewondering. Mooi en bijzonder! Via de Korenmarkt met de oude korenbeurs wandelen we langs markante en oude gebouwen zoals de Rozet, Duivelshuis en bekijken het oudste café van Arnhem: het Oranje Koffiehuis. Via de Zypse poort komen we uit bij de Jansbeek en die volgen we naar de bron door de parken Sonsbeek en Zypendaal.


We zien de enige werkende Witte Molen uit de 15e eeuw en via kleine paadjes lopen we via de ijskelder en de waterval naar park Zypendaal. Vlak daarna zien we het Openluchtmuseum liggen met haar brouwerij 't Goeye Goet. We krijgen een uitgebreide rondleiding en proeverij van hun bieren. We proeven pilsner (5%), dubbel (7%), winter (8%) en de tripel (9%). De tripel was wel de favoriet, een gevaarlijk makkelijk doordrinkbaar bier. Uiteindelijk krijgt iedereen een flesje bier mee voor thuis. Was erg gezellig! Proost en tot de volgende bierwandeltocht!

Foto's van deze bierwandeltocht staan op flickr
(met dank aan Marion voor haar foto's)








Op zondag 17 januari was er een winterbierwandeling naar 't Goeye Goet: Kort en Krachtig. Speciaal voor groepen die ongeveer 1,5 uur willen wandelen en daarna bierproeven bij 'n brouwerij, zoals vandaag een vrijgezellenfeestje. En het werd ook erg gezellig, want de kruidenbitter was mee en de zon scheen op het deels witte landschap. De aanstaande bruidegom wist niet waar de wandeling naar toe ging en bij Burgers Zoo, werd al de Bierentuin geroepen. Maar we gingen een deur verder naar de bron van het Arnhemse bier: de bierbrouwerij 't Goeye Goet in het Openluchtmuseum. De rondleiding was wederom goed verzorgd en daarna kregen we de proeverij van hun bieren. Vervolgens konden we nog met tram mee naar de uitgang om de bus te nemen naar Barley's Biergarten waar de avond verder werd voortgezet. Proost! Tot een volgende Bierwandeltocht.

De foto's van deze Bierwandeltocht staan hier op Flickr

Top bieren geproefd 2015

Als mij wordt gevraagd wat mijn favoriete bieren zijn dan moet ik daar toch even over nadenken. Ik drink regelmatig verschillende en voor mij nieuwe speciaal bieren. Mijn favoriete biertypen zijn momenteel de Stouts, RIS, barel aged bieren, maar ook verfrissende IPA's of een fijne saison kunnen mij erg bekoren. Vanaf september '15 zet ik alle geproefde bieren op UNTAPPD met smaakomschrijving en (meestal) foto. Nu meer dan 200 verschillende bieren. Je kunt mij vinden onder de naam Bierwandeltochten.

Mijn top bieren van 2015 zijn samengesteld uit Untappd en mijn bierherinneringen:

White Label Imperial Russian Stout (Buffalo Trace BA) 11%- Emelisse
In 2014 gekocht bij Emelisse na een bierwandeltocht en een jaar lang bewaard.
Goddelijk lekker! Zacht, chocola, beetje koffie bourbon zoetje (Untappd)

Heer Van Gramsbergen 12% - Mommeriete
Moeilijk verkrijgbare Russian Imperial Stout, 1 flesje p.p. bij de brouwerij - als ie op voorraad is.
Ruik rook, chocola proef kersen, chocola, koffie zoetje volle body zacht, moutbitter heel lekker

Smoke & Mirrors 8,5% - Butcher's Tears
Na de demonstratie tegen TTIP hebben we brouwerij Butcher's Tears in Amsterdam bezocht.
Een super Saison met lichte rooksmaak, lekker romig

Peated Imperial Stout 11% - Brouwerij Kees
Voor het eerste geproefd tijdens Borefts in Bodegraven.
Heerlijk turfsmaak, droog en goed bitter van hop en mout, proef koffie en donkere chocola

Big Fat Double 5 IPA 8% - Het Uiltje
Na een bierwandeltocht naar Uiltje Bar in Haarlem is het heerlijk proeven.
Heerlijke bitterheid en zacht (van fles) lekkere nabitterheid

Goude oude:
Duvel 8,5% - brouwerij Moortgat
Ooit (1986) in café Moortgat in Arnhem begonnen met drinken van dit speciale bier.
Mmm blijft een erg lekkere zwaar blonde uniek in zijn soort

Special:
De Strijdende Kater 10% - Ramsesbier en Bierderie en geïnspireerd door Oscar Wagner
Op 13 dec. 15 werd dit bier - een Brown Strong American Ale - in het bijzijn van Oscar gepresenteerd in Uiltje Bar te Haarlem. Het bier is een ode aan Oscar, een Beergeek, die samen met de Bierderie en Ramsesbier dit bier heeft samengesteld. Zijn strijd tegen ALS heeft ie niet gewonnen (op 24 dec. 15 is ie uit het leven gestapt), maar dit bier zorgt ervoor dat de strijd doorgaat en de herinnering aan Oscar levend wordt gehouden.
Complex koffie zacht lekkere bitter, moutbitter nasmaak. Dit is een bewaarbier, de smaak wordt ronder en complexer naar mate ie langer staat.

Bierbrouwen bij brouwerij De Beyerd, Breda (StiBON 2, les 8)

Tijdens StiBON 2 leer je naast alles over de ingrediënten van bier, biertypen en spijs, bierbehandeling en geschiedenis ook bierbrouwen. Dat deden we op 14 december 2015. We gingen ons bier brouwen o.l.v. brouwmeester Joppe de Bres van de Beyerd in Breda. Ik heb filmpjes gemaakt van de verschillende stappen in het brouwproces.

1. Bierkeuze en het recept
We hebben gekozen voor een Saison met bijbehorend recept:
Mout:
50% Pilsmout
42,9% Munich II 20-25 EBC
7,1% Tarwe Roost
Hop:
Hallertau hop (bitterhop)
Mount Hood (dryhopping in de wirlpool)
Gist: Belle Saison

Saison Noir
Door de toevoeging van Tarwe Roost wordt het een Dark Saison met een EBC van 122. Het heeft een schijnbaar vergistingsgraad (SVG) van 96,2% en een alcohol percentage van 6,7%.

Het brouwproces gaat altijd onder toeziend oog van Sint Arnoldus, patroonheilige van de brouwers.

2. Bierbeslag (09:15)
De mout is al geschroot en wij storten de mout in de brouwketel in het opgewarmde water:

Zo ontstaat het bierbeslag:

3. Maischen
Het maischen van het bierbeslag: verschillende temperatuur stappen om het zetmeel om te zetten in suikers.

4. Filteren bierbeslag wordt Wort (11:00)
Na ongeveer 1,5 uur gaat de vloeistof met moutresten naar de klaringskuip om te filteren en wordt er water toegevoegd om het filterbed uit te wassen en alle restsuikers, kleur en smaakstoffen eruit te halen. We krijgen nu wort. Je checkt de helderheid en kleur van het wort met het kijkglaasje:

Meten van de dikte van de bierbostel geeft aan hoeveel liter water erbij moet, hoeveel liter wort je in totaal moet hebben:

Na filteren blijft de bierbostel over

5. Koken (13:00)

Het wort gaat terug naar de brouwketel en daaraan wordt de bitterhop toegevoegd en aan de kook gebracht, kooktijd is ongeveer 1,5 uur. Tijdens het koken wordt er aangezuurd met melkzuur om op een Ph van 5,1 uit te komen. Om alle off-flavours zoals DMS (gekookte groente) uit te koken gaat de klep open zodat deze kunnen verdwijnen

 Meten is weten: 

6. Wirlpool (5 minuten)

Na het koken gaat het wort naar de Wirlpool samen met de aromahop Mount Hood (dryhoppen). De resten (hop, eiwitvlokken) blijven in het midden zodat er een mooie heldere vloeistof overblijft.

7. Gistkamer (15:00)

Het gehopte wort wordt teruggekoeld met een platenkoeler naar 24 graden. En gaat naar hermetisch afgesloten gistkamer en krijgt steriele zuurstof toegevoegd om het gistproces op gang te brengen:

8. Gisten (circa 7-10 dagen)

De saison noir blijft ongeveer 7-10 dagen in de gistkuip. De gist zet de suikers om in koolzuur en alcohol en geeft zijn esters af aan het bier bij een temperatuur van circa 22-24 graden. Je ziet de gist bovenop de vloeistof liggen.

9. Lageren (circa 3-4 weken)

Na het gisten gaat het bier in de lagertank rusten bij een temperatuur van circa 4 graden. Het bier bepaalt wanneer die goed is! 

10. Maken van het etiket

Op het etiket moeten diverse gegevens staan, naast de naam van het bier zijn er verschillende verplichte items.

11. Op fles en op fust

We krijgen ieder een doos met zes 75cl flessen mee. Daarnaast wordt het bier geschonken door StiBON op het Bierproeffestival in Den Haag op 19-20-21 mei tijdens de Week van het Nederlandse Bier.

12. Proeven!

Smaaknotitie 17-4-16 op Untappd, gedronken van fles:

Vreemde geur (stal?) fris zuurtje, gebrand, smaak wordt beter naarmate ie warmer is, bitterig droog in de afdronk. Ik ben benieuwd hoe die van tap is, dat zullen we 19 mei in Den Haag gaan proeven.